Biết cách đọc hợp đồng để bảo vệ chính mình

Hợp đồng sẽ là căn cứ pháp lý làm phát sinh các quyền, nghĩa vụ các bên liên quan trong giao dịch. Đọc hợp đồng là bước đầu tiên để bảo vệ quyền lợi của mình một cách đơn giản và ít tốn kém nhất.

Biết cách đọc hợp đồng

Điều 385 Bộ Luật dân sự số 91/2015/QH13, quy định hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự. Những giao dịch tương ứng với một luật điều chỉnh cụ thể. Trường hợp không có luật riêng quy định sẽ được dùng Bộ Luật dân sự để áp dụng. Tính phong phú, đa dạng của hợp đồng và các quy định pháp luật khiến cho người ký kết hợp đồng lúng túng.

Thực chất hợp đồng trong nước ngắn dài không quan trọng, chủ yếu đều có những nội dung cơ bản: (i) Đối tượng của hợp đồng; (ii) Số lượng, chất lượng; (iii) Giá, phương thức thanh toán; (iv) Thời hạn, địa điểm, phương thức thực hiện hợp đồng; (v) Quyền, nghĩa vụ của các bên; (vi) Trách nhiệm do vi phạm hợp đồng; (vii) Phương thức giải quyết tranh chấp. Biết được bố cục này trong hợp đồng, người đọc biết tập trung vào những điều khoản để đọc kỹ từng câu chữ, không bị lan man và dẫn dắt bởi những ngôn ngữ hợp đồng xa lạ, khô khan.

Một phần quan trọng khác trong hợp đồng đó là những thỏa thuận ngoài những điều cơ bản này. Phần này cần đọc kỹ để bảo vệ những thành quả thương lượng, thỏa thuận mình đạt được.

Một số hợp đồng soạn sẵn có những điều khoản không liên quan đến những nội dung chính do thói quen dùng lại những hợp đồng cũ cho giao dịch tương tự hoặc là bên soạn thảo lấy một mẫu hợp đồng tương tự bất kỳ mà không chỉnh sửa.

Khi đọc hợp đồng có luật chuyên biệt quy định, cần tham khảo những quy định đó về những điều khoản cơ bản của hợp đồng để hiểu những điều mình thỏa thuận có phù hợp quy định pháp luật hay không.

Thông thường, hợp đồng được giao kết hợp pháp có hiệu lực từ thời điểm giao kết. Tuy nhiên có những trường hợp các bên thỏa thuận thời điểm khác, hoặc pháp luật có quy định. Trong trường hợp này, các bên cần làm rõ và đọc kỹ bản thảo đã phản ánh đúng thỏa thuận hay chưa. Từ thời điểm hợp đồng có hiệu lực, các bên phải thực hiện quyền và nghĩa vụ đối với nhau theo cam kết. Hợp đồng chỉ có thể bị sửa đổi hoặc hủy bỏ theo thỏa thuận của các bên hoặc theo quy định của pháp luật. Vì vậy cần đọc kỹ hợp đồng để tránh bút sa gà chết.

Hợp đồng bị vô hiệu do luật định tại Bộ luật dân sự hoặc là quy định của luật liên quan. Theo quy định của Bộ luật Dân sự, hợp đồng sẽ bị vô hiệu do: (i) vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội;  (ii) giả tạo; (iii) người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự xác lập, thực hiện; (iv) bị nhầm lẫn, bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép, người xác lập không nhận thức và làm chủ được hành vi của mình; (v) không tuân thủ quy định về hình thức.

Những lưu ý với hợp đồng soạn sẵn

Khi không phải là bên soạn thảo hợp đồng người ký hợp đồng cần đọc hợp đồng kỹ. Hợp đồng dạng này thường thể hiện ý chí, góc nhìn của bên soạn thảo nhiều khi không bao quát hết được các vấn đề mà bên còn lại mong muốn và tình huống thực tế của hợp đồng. Vì là ý chí của của bên soạn thảo nên bản thảo sẽ có những quy định có lợi cho bên soạn thảo.

Thường thì người ký hợp đồng chỉ đọc vài điểm quan trọng như giá cả, chất lượng, thời gian và địa điểm giao hàng, dịch vụ… Đây là một thói quen tiềm ẩn nhiều hậu quả khó lường về sau.

Bên soạn thảo thường căn cứ vào việc hợp đồng soạn sẵn đã hoàn hảo để thuyết phục bên ký kết hợp đồng hạn chế tối đa việc sửa hợp đồng. Điều này nhiều khi không phải vì hợp đồng không thể sửa hay nội dung hoàn hảo mà bên soạn thảo ngại thủ tục sửa hợp đồng. Bởi vì những hợp đồng này được soạn thảo và điều chỉnh theo một quy trình chặt chẽ và mất rất nhiều thời gian, đặc biệt là những hợp đồng trong công ty đa quốc gia, tập đoàn. Việc sửa đổi sẽ khiến cho việc ký kết hợp đồng chậm trễ dẫn đến không kịp tiến độ, không đạt doanh thu theo kế hoạch.

Người ký hợp đồng cũng có tâm lý tin tưởng hợp đồng soạn sẵn đầy đủ, chuyên nghiệp là đã chuẩn và không cần sửa hoặc không thể sửa như cách mà bên soạn thảo đã trình bày. Nếu hợp đồng cần được sửa đổi cho phù hợp với tình hình thực tế, mong muốn của bên ký thì cần đề nghị sửa đổi để đạt được thỏa thuận tốt nhất trước khi ký hợp đồng.

Mọi điều chỉnh, thương lượng đều dễ dàng đạt được ở giai đoạn đàm phán. Những hợp đồng đạt được sự đồng thuận cao tại thời điểm ký hợp đồng, được bàn thảo kỹ từng điều khoản sẽ giúp cho việc thực hiện hợp đồng thuận lợi về sau, hạn chế tối đa tranh chấp xảy ra.

Điều tối kỵ khi đọc hợp đồng là tự hiểu và tự giải thích hợp đồng ở điều khoản mà mình chưa rõ. Hãy mang câu hỏi đó hỏi người soạn thảo và đề nghị được giải thích bằng văn bản hoặc ít nhất là hiểu thống nhất với nhau về nội dung chưa rõ.

Giai đoạn đàm phán, soạn thảo hợp đồng cũng là giai đoạn quan trọng để biết được đối tác như thế nào. Năng lực, tiềm lực, thiện chí của bên soạn thảo hợp đồng ít nhiều sẽ thể hiện trong mỗi hành động, phản hồi về việc sửa đổi hợp đồng. Nếu mọi đề nghị sửa đổi đều được chấp thuận một cách dễ dàng mà không cân nhắc hoặc được thảo luận đến cùng để đạt được thỏa thuận hai bên cùng có lợi, hoặc hoàn toàn bị từ chối sẽ vẽ lên vài nét chân dung về đối tác. Qua đó, người ký hợp đồng có thể lựa chọn tiếp tục ký kết hợp đồng hoặc tìm kiếm một đối tác phù hợp hơn.